'Ervaringsdeskundigheid is de eerste kennisbron'

12-02-2019

Tijdens het eindfestival RAAK! Ervaringsdeskundigheid op 8 februari in Hogeschool Windesheim presenteerden de onderzoekers na twee jaar hun conclusies met presentaties en workshops. De  belangrijkste slotconclusie van Ton Verspoor van Enik Recovery College "Ervaringsdeskundigheid is de eerste kennisbron niet de derde."
De vijf grote zorgorganisaties RIBW, Dimence, Mee en GGNet en Trajectum ondertekenden een intentieverklaring.

Het onderzoek RAAK!Ervaringsdeskundigheid is een actie-onderzoek waarin de zorgorganisaties RIBW, Dimence, Mee en GGNet en Trajectum ruimte geven aan ervaringsdeskundigheid van zorgprofessionals. In het onderzoek maakt zichtbaar wat er dan gebeurt op individueel niveau, tussen beroepsgroepen, teams en op organisatieniveau.

Eindconclusie
Alie Weerman, projectleider van het onderzoek en lector van het lectoraat GGZ en Samenleving, richt zich op het versterken van de verbinding tussen de geestelijke gezondheidzorg en het sociale domein: bruggen bouwen. Gericht op empowerment en inclusie, met erkenning van onmacht en het niet-maakbare. Met gebruikmaking van ervaringskennis als aanvullende derde bron van kennis naast professionele en wetenschappelijke kennis.

"Het onderzoek is een doorstart. Geeft Weerman aan. “Er is onderzocht op welke manier ervaringsdeskundigheid van zorgprofessionals kan bijdragen aan herstel. De zorgprofessional met ervaringskennis (ZME) is uitgewerkt als PEPER: praktisch, existentieel, politiek-kritisch, ethisch en relationeel. Als er één ontbreekt is de kennis niet compleet."

Uitleg
"Het aan den lijve hebben ervaren van onmacht, weet hebben van de grenzen van het leven en de bestaansvragen die dit met zich meebrengt. Ethisch: de ander altijd primair als mens zien.

"Er is een beweging op gang gekomen. Precies wat we wilden. We hebben kennis uitgewisseld en we gaan ervaringsdeskundigheid door ontwikkelen."
De organisaties gaan het onderzoek naar  ervaringsdeskundigheid voortzetten met een kennisplatform.

Conclusies
Een aantal hoofdconclusies.

-Er is een groot potentieel aan ervaringskennis.
-Twintig procent wil geschoold worden en zich hierin ontwikkelen.
-De ZME doorloopt een transformatie die tijd, reflectie en moed vraagt. Dat leidt tot een nieuwe beroepsidentiteit.
-Het goed benutten van ervaringsdeskundigheid is de verantwoordelijkheid van het hele team maar blijft vaak bij de ervaringsdeskundige.
-Ervaringskennis erkennen en benutten betekent het inbrengen van andere kwaliteitseisen. Het heeft impact op de hele organisatie.
-Ervaringsdeskundigheid erkennen leidt tot meer emoties en weerstand dan het introduceren van andere aanvullende deskundigheden.

Resultaten tastbaar
De resultaten van het RAAK onderzoek werden zichtbaar gemaakt met tekeningen van de cliënt als paarse en de ervaringsdeskundige als rode bol. Het Art Based Lab liet muziek horen en beelden van groeiende bonen en bonen die  al dan niet, vast kwamen te zitten.

Wat vertelden cliënten en professionals die ook cliënt zijn.
Cliënten met een functie geven aan dat zij meer bewust ervaringskennis toepassen in het werk als hulpverlener en goed grenzen aan kunnen geven.

Een andere professional kwam rustig naar buiten met haar ervaringskennis en vertelde hierover, voelde schaamte, kreeg waardering. Daardoor voelde zij zich trots. "Spring er niet gelijk in als ervaringsdeskundige. Kijk eerst wat je nu eigenlijk wilt."

Simona Karbouniaris en cliënt staan op het podium. Ze hebben samen dezelfde rollen.  Zij zijn onderzoeker/ervaringsdeskundige en cliënt/onderzoeker. Zij vertellen.

Cliënt: "Ik vond het een prettig contact. Het bood mij perspectief. Je zit midden in jouw 'probleem' zei ze. "Dit is waar je naartoe kunt. Daar moet je heen.
Het contact is compassievol en constant.
Met hulp van de ervaringsdeskundige ervaar ik minder oordeel en meer eigen regie.
Buiten de lijntjes kleuren.
Een hoopgevend rolmodel."
Ze zei. "Je bent geen depressie. Je hebt een depressie. Daarmee kun je aan de slag."

Andere bevindingen
Marjolein Boomsma en Alan Ralston: Een psychiater onderzochten als psychiater de psychiaters en hun professie. "Bijna de helft van de psychiaters deelt ervaringen met collega's. Een kwart deelt ervaringen met cliënten."

Vooroordeel: "De angst dat de ZME professional mij opzadelt met haar eigen problemen en ervaringen. Opdringerig.”
Cliënten ervaren contact met de professional positief: “Het probleem wordt met een afstand  bekeken.  Met hulp van de ZME is er meer empathie. Het contact is echt.

Regie behandelaren (GGZ) moet de ervaringskennis van medewerkers erkennen.

Arts die zei dat hij het ook niet wist gaf de psychiater/ cliënt de juiste ruimte voor herstel."

De directies van GGNet en Dimence Esther van Gaalen en Sabien Raams gaven aan dat zij de inzet van  ervaringsdeskundigen stimuleren. "Het doel is menselijke zorg met wederkerigheid en empowerment voor mensen met cliëntervaring. Daarvoor komt steeds meer ruimte. Pionieren leidt tot meer openheid.
We zouden de duizenden mensen met ervaringsdeskundigheid moeten kunnen mobiliseren meer open te zijn. En daarnaast zouden zorgprofessionals met  ervaringsdeskundigheid een opleiding moeten krijgen."

Kritische noten
Ton Verspoor oprichter Enik Recovery College vraagt zich af wat er nu eigenlijk in de zorg aan de hand is. "Waarom moet ik steeds uitleggen aan professionals waarom ik het doe zoals ik het doe. Draai het eens om. Verbinding met anderen kan alleen maar door jezelf kwetsbaar op te stellen.

Professionele- en ervaringskennis is onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is voortdurend reflecteren en inbrengen wat ons zo bijzonder maakt in plaats van anders. Enik wordt volledig gerund door ervaringsdeskundigen. Jij als persoon en het verhaal staat centraal. Onze identiteit en wat het maakt dat wij daar zitten.

We zeggen levenservaring is de derde kennisbron. Dat vind ik raar. Die bron is wat ik ben. Kunnen we niet wat opener met elkaar omgaan ook in de dagelijkse praktijk?Ervaringsdeskundigheid is de eerste kennisbron. Niet de derde.

Workshops
In de workshops spraken deelnemers over het onderwerp Moreel beraad Ervaringsdeskundigheid. Een specifiek probleem is besproken met behulp van de dilemma methode waarbij stapsgewijs een probleem van alle kanten is bekeken.

De workshop In contact zonder woorden, omgaan met andersheid onderzocht Gustaaf Bos van het VUmc de experimenteel relationele ontmoetingsruimte voor antwoorden op andersheid. Daarbij onderzocht hij  wat er gebeurt bij mensen met een verstandelijke beperking in contact zonder woorden. Bos liet zien dat woorden een wapen kunnen zijn maar ook een harnas. "Als je niet kunt praten gebeurt er veel tussen mensen in de stille wereld." Hoe dat dan gaat leerden de deelnemers door elkaar zwijgend aan te kijken,  samen tekenen en uitbeelden. De deelnemers ervaarden het contact lastig en zwaar maar vooral intens en puur. 

Boek
In het voorjaar van 2019 verschijnt naar aanleiding van het actie-onderzoek met de vijf zorgorganisaties bij BOOM uitgevers het boek 'Professioneel inzetten van ervaringsdeskundigheid.' ISBN 9789024401451.

Netwerkbijeenkomst
Het lectoraal GGZ en Samenleving organiseert op 14 maart een netwerkbijeenkomst met een spreker die ingaat op een actueel thema over ervaringsdeskundigheid. De toegang is gratis. bit.ly/2tlLyHy

Bekijk voor een impressie van de bijeenkomt de fotogalerij op de home pagina vsan deze website. 

Reageren

Om een reactie te geven moet u ingelogd zijn.